'The Pelabon Works' in Twickenham

 

 

 

 

Twickenham  1914 - 1918

 

Toen op 4 augustus 1914 de Duitsers België binnenvielen kwam in gans België het bedrijfsleven tot een abrupte stop. Er moest plots en totaal overgeschakeld worden van een burgerlijke economie naar een militaire economie. 

 

Daartoe hadden we mensen nodig zoals Charles Pelabon. Charles was de zoon van een Franse ondernemersfamilie uit Arras. In Mons studeerde Charles voor mijningenieur. Bij het uitbreken van de oorlog was hij in Ruisbroek bij Brussel bestuurder van de Société Franco-Belge de Construction et d’outillage à Air Comprimé. Deze maatschappij paste gereedschap aan zodat het op geperste lucht kon werken. Voornamelijk de luchtdrukhamers die in de mijnbouw gebruikt werden.

 

 

 

 

Op 4 augustus 1914 werden Charles Pelabon en zijn werknemers ter beschikking gesteld van de oorlogsindustrie. Ze werden verplicht te werk gesteld in Merksem in 'La Fabrique Nationale de Tubes sans Soudure'. Op 7 oktober, drie dagen voor de val van Antwerpen, was het onmogelijk geworden om in Merksem veilig te werken. Door de aanhoudende beschietingen van het Duitse leger waren er al 2.400 huizen vernield in de Antwerpse agglomeratie. Charles Pelabon en zijn werknemers verlieten Antwerpen met bestemming Engeland, met een van de laatste schepen die daartoe nog beschikbaar waren.

 

In een leegstaande fabriek in Teddington, een district van Richmond, werden drie weken later reeds de eerste granaten geproduceerd door 'The Pelabon Works'. Nog enkele maanden later en ze konden aan de slag in een veel grotere locatie in Twickenham. Een in verval verkerende schaatsbaan werd er omgebouwd tot fabriekshal en nu rolden de granaten er in verhoogde snelheid van de band. Eind 1915 beschikte Charles over zeven munitiefabrieken aan de oever van de Theems en stelde hij er 2.000 Belgische arbeiders te werk. Meer dan 30% ervan waren vrouwen.

 

 

 

 

Huisvesting voor de Belgische vluchtelingen was geen groot probleem. Door de aanhoudende bombardementen van de Duitsers op London was er in 1914 een grote leegstand gekomen van woningen in Richmond en andere buitenwijken van London doordat de Londoners uitweken naar het platteland. Het werk in de munitiefabriek zorgde voor voldoende inkomen. Op het hoogtepunt van de Belgische volksverhuizing naar Engeland woonden er in Twickenham en omliggende gemeenten zo’n 6.000 Belgen. 

 

Ondernemende Belgen openden er hun eigen winkels. Namen als 'Comptoir Belge d’Alimentation Dubois' en 'Grande Epicerie Liègeoise' kwamen er in het straatbeeld, wat leidde tot het veralgemeend gebruik van 'Twickenham, het Belgische dorp aan de Theems'.

 

 

 

 

Op enkele uitzonderingen na verlieten de Belgen na de oorlog Twickenham en Engeland en keerden terug naar hun dorp of stad in België.

 

In 1928 werd de vernieuwde schaatsbaan heropend. Zij verdween definitief bij het begin van de jaren ’90 van de vorige eeuw. 

 

100 jaar na deze invasie van Belgen in Twickenham is men daar de Belgen en hun bijdrage aan de overwinning in WOI niet vergeten. In 2014 werd een comité opgericht om een blijvende gedenksteen te realiseren aan deze beklijvende periode uit het bestaan van de prachtige voorstad van London aan de Theems. Zo ontstond de East Twickenham Centennial Group.

 

 

 

2014

 

In november 2014 vroeg ik per email aan de administrateur van de St. Mary kerk in Twickenham of hij mij foto’s van de graven van de vier Belgen, begraven op de begraafplaats van Twickenham, kon bezorgen. Deze vier soldaten waren na verwondingen voor herstel overgebracht van het slagveld in België naar Twickenham en daar overleden aan de gevolgen van die verwondingen. 

 

Door die vraag, die door de administrateur werd doorgegeven aan Dr. Helen Baker, kwam ik in contact met haar en met de East Twickenham Centennial Group. De foto’s kreeg ik binnen de kortste tijd toegestuurd.

 

 

 

2017

 

Op 8 februari 2017 kregen wij van Dr. Helen Baker volgende uitnodiging:

 

 

Zaterdag 1 April 2017:  12.00-2.30

Warren Gardens, Clevedon Road, TW1 2HZ

 

Op zaterdag 1 april zal de Belgische ambassadeur Dhr Guy Trouveroy een kunstwerk onthullen ter nagedachtenis van de unieke gemeenschap van Richmond en Twickenham (het 'Belgische dorp aan de Theems') waar zesduizend Belgische vluchtelingen tijdens de Eerste Wereldoorlog opvang kregen. We zien dit als meer dan een herdenking van een belangrijk evenement in de wereldgeschiedenis. Ook als een teken van internationale vriendschap tussen twee verschillende gemeenschappen die samenwerken naar een gemeenschappelijk doel toe.

 

Het monument werd in België gemaakt door een Belgisch beeldhouwer. Het draagt een passend opschrift geschreven door een meisje van de Orleans Junior School, waar destijds alle Belgische kinderen die in Twickenham verbleven les kregen. De tekst wordt in drie talen weergegeven: Engels, Frans en Nederlands.

 

East Twickenham Centennial Group nodigt u uit om samen met zowat 200 andere gasten bij een korte ceremonie aanwezig te zijn, gevolgd door een receptie met drankjes en versnaperingen en een tentoonstelling.

 

Verscheidene raadslieden, lokale parlementsleden en afstammelingen van de vluchtelingen zullen hier aanwezig zijn, samen met huidige inwoners van Twickenham en Belgen uit hun thuisland of wonende in Londen.

 

Het 'Belgische dorp' bestond destijds uit oost en centraal Twickenham, Saint Margarets, Richmond, Kew, Sheen en Petersham, met andere naburige wijken van Teddington en Barnes.

 

East Twickenham Centennial Group leidt dit initiatief met warme steun van de gemeenteraad van Richmond en andere gemeenschapsgroepen.

 

Antwoord tegen vrijdag 10 februari. Bij bevestiging, krijgt u een formele uitnodiging die ook toegang geeft tot de receptie.

 

Let op: parkeergelegenheid in de omgeving is beperkt en het openbaar vervoer wordt aanbevolen.

 

Bij aanvaarding, geef ons a.u.b. de volgende informatie:

- Naam van iemand die niet op de uitnodiging is genoemd en ook welkom is

- Een postadres om uw uitnodigingskaart toe te sturen

- De juiste spelling van de namen voor de naambadges

- Alle aanvullende behoeften (We zullen proberen speciale aandacht te besteden aan zitplaatsen voor iedereen die het nodig heeft)

 

Dr. Helen Baker

Chair East Twickenham Centennial Group

 

 

Dit noemt men een invitatie die men niet kan weigeren. Mijn dochter An en haar man Michaël zouden mij vergezellen. Wij maakten er een lang weekend van. Zo vertrokken wij vrijdag 31 maart met de vlucht Zaventem-Heathrow van 9u45. Omdat An en Michaël ook London wilden bezoeken, hadden wij een hotel geboekt in Hounslow.

 

Vrijdagnamiddag hebben wij het massagraf van de tijdens WOI in London overleden Belgische militairen bezocht. Dat graf bevindt zich op de begraafplaats van Kensal Green.

 

 

 

 

Onze gesneuvelden liggen er op Saint-Mary’s Catholic Cemetery, het katholieke deel van de Londense begraafplaats Kensal Green. Ze lagen er een hele tijd individueel begraven maar op een bepaald ogenblik kwam er plaatsgebrek en werden de individuele graven ontruimd en kregen onze militairen er een massagraf vlakbij de kapel van Saint-Mary.

 

 

 

 

Op de brede opgaande zuilen van het monument staan de namen van de 77 Belgische militairen die naar London kwamen voor verzorging nadat ze gekwetst of ziek werden en hier stierven en op Saint-Mary’s begraven werden.

 

 

 

 

Op zaterdagmorgen waren we om 11u30 present op de plaats waar de oude schaatsbaan van Twickenham ooit stond aan de oever van de Theems. Om 12 uur begon het officiële deel van het programma met een ouverture gespeeld door het muziekcorps van de Royal Military School of Music, Kneller Hall in Whitton.

 

 

 

 

Aansluitend bracht de elfjarige Milly Stephens het gedicht Sonnet of the Belgian Expatriation van Thomas Hardy. Hierin beschrijft de auteur van het gedicht België als het land van 'klokkenspelen', waarbij de Belgen droomden dat ze hun eigen kerkklokken meebrachten naar Engeland, maar dat die klokken samen met hun dromen in scherven vielen. Milly bracht dit prachtige gedicht in de juiste intonatie, zodat de schoonheid van de tekst tot zijn volste recht kwam.

 

 

 

 

De tekst op het monument werd dan gebracht in de drie talen. Voor een selectie voor de tekst werd beroep gedaan op kinderen van Orleans Primary School, de lagere school waar honderd jaar geleden de Belgische kinderen school liepen. 

Bleek dat uiteindelijk de geselecteerde Engelse tekst 'Memories flow through me like a boat flows down the river' werd opgesteld door de destijds 9 jaar oude Issy Holton. Issy, nu twaalf jaar, las de Engelse tekst.

Het Nederlandstalige deel van de tekst 'De stroom van herinneringen glijdt door me heen als een boot over het water' werd in duet gelezen door Louis de Pauw (8 1/2 jaar) en Amber Sourbron (11 jaar).

 

 

 

 

De Franstalige tekst 'Des souvenirs naviguent en moi tel un navire sur la rivière' werd stijlvol gelezen door de 9 jaar oude Elodie Butler.

 

Dan kwam Dr. Helen Baker met haar warme verwelkoming en haar uitleg over het waarom van deze gedenksteen, ontwerp, realisatie en de plaats ervan in de geschiedenis van WOI. 

 

Met haar gele blouse, haar rode vest en haar mooie zwarte schoenen had ze zich op een subtiele wijze aan onze nationale driekleur aangepast.

 

 

 

 

Een volgende act was terug top! Tot ieders verbazing bracht een koor van 7 tot 11 jarige Orleans Primary School kinderen, acapella, het lied 'Witte zwanen, zwarte zwanen, wie gaat er mee naar Engeland varen' in perfect Nederlands!

 

 

 

 

Toen was het tijd voor de dignitarissen. His Worship the Mayor of Richmond Upon Thames Clir. David Linette inviteerde na een korte speech Guy Trouveroy, onze Belgische ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk om samen met hem de gedenksteen te onthullen.

 

 

 

 

Eerst loofde de ambassadeur het initiatief hier in Twickenham en drukte op de nauwe banden die er tussen Twickenham en België steeds zijn geweest, honderd jaar geleden zowel als vandaag, recente politieke ontwikkelingen in het Verenigd Koninkrijk niet in acht genomen.

 

 

 

 

Na zijn korte speech gingen de Belgische ambassadeur en de burgemeester van Richmond upon Thames, waarvan Twickenham vandaag een district is, over tot de onthulling van de gedenksteen.

 

 

 

 

Na het verwijderen van het rode doek kwam een stevig arduinen blok te voorschijn met in golvende bewegingen de teksten in de drie talen.

 

De Royal Military School of Music blies op een beklijvende wijze een Last Post waarbij velen van de meer dan tweehonderd aanwezigen natte oogjes kregen.

 

Guy Pelabon, een achterneef van Charles Pelabon vertegenwoordigde hier zijn grootoom en familie en hij kreeg de kans om het verhaal van Charles Pelabon te vertellen. 

 

Hij dankte de mensen van Twickenham en Richmond omdat ze honderd jaar geleden onze Belgische vluchtelingen zo gastvrij hebben onthaald en nu via hun gulle giften belangrijk bijgedragen hebben tot de realisatie van dit project. 

 

 

 

 

Tot slot van de ceremonie brachten twee studenten van Der Deutsche Schule in Petersham hun reflectie over vrede en verzoening. Welsprekend en krachtig pratend van hun trots om in dit deel van Europa te kunnen leven en, ondanks de recente politieke herschikkingen, nauw met elkaar samenwerkend in een geest van vriendelijkheid en respect.

 

Nikolaus Siller, die in onberispelijk engels sprak, noemde dat een gebied rond Ham, Richmond Park en North Kingston een duitse school, een kleuterschool en een aantal duitse winkels heeft en dat de lokale duitse en duits sprekende mensen er hartelijk welkom zijn en een deel van de gemeenschap uitmaken, zoals destijds de mensen van Charles Pelabon ook welkom waren.

 

Lukas Rossmanith is afkomstig uit Elzas-Lotharingen langs de Rijn dat in de twintigste eeuw op verschillende tijden aan Duitsland of Frankrijk toebehoorde. In het frans komt hij tot de conclusie dat de geschiedenis van Europa gekomen is op een punt dat er in Europa geen behoefte meer is om munitiefabrieken te bouwen om elkaar onderling te vermoorden. Beide late teenagers besluiten aldus op waardige wijze het gesproken deel van dit prachtig evenement.

 

 

       

 

 

Het muziekcorps van de Royal Military School of Music speelde nog de Brabançonne en het God Save The Queen.

 

De gasten gingen naar een wat verder opstaande tent voor een receptie, de band speelde Vanished Army van Kenneth Alford, en het werd een waar society event, een gebeurtenis die mensen samen brengt die dagelijks ofwel Engels, Frans, Nederlands of Duits spreken, in een geest van grote openheid en vriendschap. 

 

De gasten begaven zich naar de tent die was opgesteld voor de receptie.

 

Nooit meer oorlog?

 

 

 

 

 

 

 

 

Bronnen: 

 

The East Twickenham Centenial Group

Thomas Forsythe, Worldpress

 

 

 

 

 

 

Sluit tabblad/venster